ENERGIA ATOMOWA
Duże białoruskie wesele według tradycyjnych kanonów, na które zjadą się "nowożeńcy" ze wszystkich powiatów obwodu, szykuje się podczas Republikańskiego Festiwalu Kultur Narodowych w czerwcu w Grodnie. Jego trzeci dzień tradycyjnie gromadzi gości na Kanale Augustowskim, a zakrojona na szeroką skalę rekonstrukcja historyczna wesela z grodzieńskim kolorytem stanie się jego wisienką na torcie. O projekcie "Wesele według kanonu białoruskiego", którego jednym z silnych akcentów będzie ta rekonstrukcja, korespondentowi BELTA opowiedziała zastępca dyrektora Grodzieńskiego Obwodowego Centrum Metodycznego Twórczości Ludowej Natalia Romanowicz.
"W tym "dużym weselu po-grodzieńsku" wykorzystamy zachowane historyczne stroje i atrybuty, wiele będzie specjalnie uszyte i utkane. Stylizowane stroje weselne, "velum" (welon) dla panny młodej uszyjemy na podstawie starych fotografii, zrekonstruujemy obuwie, mistrzowie ludowego rękodzieła utkają pasy, stworzą biżuterię" – podzieliła się koncepcją Natalia Romanowicz.
"Duże wesele" stanie się mocnym akordem projektu "Wesele według kanonu białoruskiego", który w Roku Białoruskiej Kobiety realizowany jest na Grodzieńszczyźnie. W ciągu roku specjaliści, pracownicy kultury będą prowadzić pracę badawczą – rozmawiać z mieszkańcami wsi starszego pokolenia, studiować materiały archiwalne. Praca już trwa – w powiatach tworzone są elektroniczne archiwa materiałów dotyczących regionalnej obrzędowości rodzinnej. To bezcenne informacje o obrzędach weselnych, zwyczajach, rytuałach, których część została zdigitalizowana.
"Rola kobiety w tradycyjnych obrzędach jest wielka: podkreśla ona znaczenie pierwiastka kobiecego nie tylko w rodzinie, ale i w społeczeństwie. Tłumaczy się tym nasz wybór w Roku Białoruskiej Kobiety właśnie tematu weselnego, a ściślej – regionalnych cech tradycji weselnych Grodzieńszczyzny jako jednej z warstw tradycyjnej obrzędowości rodzinnej – podzieliła się Natalia Romanowicz. - Naszym celem jest zachowanie i ucieleśnienie całego bogactwa działań obrzędowych – rytuałów wesela, w których jest miejsce dla wierzeń, zaklęć, humoru ludowego, teatralizacji, pieśni, tańców i wielu innych".
"W tym "dużym weselu po-grodzieńsku" wykorzystamy zachowane historyczne stroje i atrybuty, wiele będzie specjalnie uszyte i utkane. Stylizowane stroje weselne, "velum" (welon) dla panny młodej uszyjemy na podstawie starych fotografii, zrekonstruujemy obuwie, mistrzowie ludowego rękodzieła utkają pasy, stworzą biżuterię" – podzieliła się koncepcją Natalia Romanowicz.
"Duże wesele" stanie się mocnym akordem projektu "Wesele według kanonu białoruskiego", który w Roku Białoruskiej Kobiety realizowany jest na Grodzieńszczyźnie. W ciągu roku specjaliści, pracownicy kultury będą prowadzić pracę badawczą – rozmawiać z mieszkańcami wsi starszego pokolenia, studiować materiały archiwalne. Praca już trwa – w powiatach tworzone są elektroniczne archiwa materiałów dotyczących regionalnej obrzędowości rodzinnej. To bezcenne informacje o obrzędach weselnych, zwyczajach, rytuałach, których część została zdigitalizowana.
"Rola kobiety w tradycyjnych obrzędach jest wielka: podkreśla ona znaczenie pierwiastka kobiecego nie tylko w rodzinie, ale i w społeczeństwie. Tłumaczy się tym nasz wybór w Roku Białoruskiej Kobiety właśnie tematu weselnego, a ściślej – regionalnych cech tradycji weselnych Grodzieńszczyzny jako jednej z warstw tradycyjnej obrzędowości rodzinnej – podzieliła się Natalia Romanowicz. - Naszym celem jest zachowanie i ucieleśnienie całego bogactwa działań obrzędowych – rytuałów wesela, w których jest miejsce dla wierzeń, zaklęć, humoru ludowego, teatralizacji, pieśni, tańców i wielu innych".
Badania przeprowadzono już częściowo w powiatach ostrowieckim, woronowskim, swisłockim, grodzieńskim, mostowskim, słonimskim i szczuczyńskim. Na podstawie wstępnych wyników można stwierdzić, że na terenie obwodu grodzieńskiego wiejskie wesele było ulubionym świętem, które trwało kilka dni. Jego rytualne etapy to: starania o rękę, wypiekanie bochenka, przybycie „pana młodego” do „panny młodej”, ślub kościelny, wesele w domu pana młodego, a potem w domu panny młodej, nieco rzadziej – sobota przedślubna (prototyp współczesnego wieczoru panieńskiego w przeddzień ślubu). Nieodłączną częścią uroczystości był „perapros”: żaden z chłopaków nie chciał otrzymać odpowiedzi odmownej od przyszłej narzeczonej i stać się obiektem kpin współmieszkańców wsi, dlatego przed pójściem do swatów pytano, czy dziewczyna zgodzi się wyjść za mąż. Na wiejskich weselach obowiązkowo stawiano „bramę” i przybywali przebrani „Cyganie”.
„Jesteśmy dumni, że dwa elementy niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu grodzieńskiego, mające bezpośredni związek z weselem, zostały wpisane do Państwowego rejestru dóbr historyczno-kulturowych Republiki Białoruś. Są to „Wiedza i umiejętności dotyczące wypieku tradycyjnego weselnego bochenka w powiecie wołkowyskim” oraz „Tradycja wypieku bochenków w powiecie słonimskim. Wypieki związane z kalendarzem i obrzędami” – mówi Natalia Romanowicz.
Przed pracownikami kultury stoi zadanie zbadania specyfiki strojów ślubnych pana młodego i panny młodej na podstawie notatek etnografów, starych fotografii, zbiorów muzealnych oraz zapoznania się z doświadczeniem ludowych rzemieślniczek starszego pokolenia.
„Głównym celem projektu „Wesele według kanonu białoruskiego” – to rekonstrukcja obrzędów ślubnych z zachowaniem lokalnych dialektów, zwyczajów, strojów, z wykorzystaniem muzyki ludowej, atrybutów ślubnych, tradycyjnych potraw, pieśni, tańców i gier – wyjaśnia zastępca dyrektora Grodzieńskiego Obwodowego Centrum Metodycznego Twórczości Ludowej. – Oczywiście chcielibyśmy organizować je w naturalnym otoczeniu: przejść się wiejską ulicą, „pospacerować” po wnętrzu wiejskiego domu lub przejechać się z młodymi na bryczce z „szarkunami” (grzechotkami z kory brzozowej). Do tego będziemy dążyć”.
Rekonstrukcje obrzędów ślubnych będą się również odbywać podczas uroczystości organizowanych przez lokalne marki, w powiatowych centrach kultury i twórczości ludowej oraz w wiejskich domach kultury.
W ramach projektu w powiatach odbędą się wystawy przedmiotów etnicznych pod wspólną nazwą „Pamiątki w skrzyniach ślubnych”, gdzie zwiedzający będą mogli obejrzeć zrekonstruowane lub nawet zachowane stroje ślubne pana młodego i panny młodej z danej miejscowości, skrzynie z posagiem (ręcznie tkanymi dywanami, pasami, ręcznikami), przedmioty wyposażenia wnętrz oraz tradycyjne instrumenty muzyków weselnych.
Wystawy fotografii z rodzinnych albumów „Ślub w mojej wsi”, na których zgromadzone zostaną kolekcje zdjęć ślubnych z różnych lat, opowiedzą ciekawe historie całych rodów. Planowane jest również wykorzystanie technologii cyfrowych: do każdej ekspozycji zdjęć zostanie dołączony kod QR. Po jego zeskanowaniu będzie można przejść na stronę placówki kultury i uzyskać więcej informacji o zdjęciach ślubnych oraz osobach na nich przedstawionych.
Z wieloma już zarejestrowanymi obrzędami ślubnymi można zapoznać się za pomocą interaktywnej mapy „Obrzędy i tradycje grodzieńszczyny”, która znajduje się na stronie internetowej Grodzieńskiego Obwodowego Centrum Metodycznego. Obecnie zaznaczono na niej 44 charakterystyczne dla powiatów obwodu tradycje organizowania świąt ludowych, obrzędów, zwyczajów, rytuałów, w tym ślubnych, które zostały zapisane i zrekonstruowane na podstawie wyjazdów etnoograficznych w celu zebrania materiałów folklorystycznych.
„Projekt »Wesele według białoruskich tradycji« ma na celu zachowanie naszej tożsamości narodowej poprzez popularyzację regionalnych obrzędów weselnych. Wszystkie efekty pracy zostaną zaprezentowane podczas tygodnia kultury tradycyjnej „Od dawnych czasów do naszych dni” (obwodowy projekt mający na celu popularyzację elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu grodzieńskiego, realizowany od 2023 roku) lub festiwali folklorystycznych” – powiedziała Natalia Romanowicz.
Inicjatywa będzie kontynuowana również w 2027 roku: planowane jest wydanie encyklopedii ślubnej lub albumu fotograficznego z odtworzonymi elementami ślubu, gdzie każde zdjęcie będzie zawierało informacje o wyjątkowości tradycji ślubnych.
Lilia Nowickaja,
zdjęcia z powiatowych ośrodków kultury w Wołkowysku, Berestowicach i Lidzie
